Кыргызстандын Саламаттык Сактоо
Zdravoohraneniye Kyrgyzstana

ISSN 1694-8068 (Print)

ISSN 1694-805X (Online)

Кыргызстандагы өспүрүмдөр арасында тамеки тартуу, вейпинг жана жүрөк- кан тамыр системасынын тобокелчилик факторлору: пилоттук кесилиштүү изилдөө

Кыргызстандагы өспүрүмдөр арасында тамеки тартуу, вейпинг жана жүрөк- кан тамыр системасынын тобокелчилик факторлору: пилоттук кесилиштүү изилдөө
Полный текст Full text  

Корутунду

Киришүү. Жүрөк-кан тамыр оорулары жаш куракка байланыштуу эмес, башкача айтканда улгайган гана адамдар эмес, жаш курактан тартып эле калыптана баштайт. Андыктан өспүрүм курак коркунучтуу факторлорунун топтолушу үчүн өтө маанилүү мезгил болуп саналат. Маселен, курамында никотин камтылган продукцияларды, анын ичинде электрондук тамекилерди колдонуу, кыймылсыз жашоо образы жана уйкунун жетишсиздиги жүрөк-кан тамыр системасына олуттуу терс таасирин тийгизет. Кыргызстанда өспүрүмдөр арасында тамеки тартуунун жана вейпингдин жайылышы жана алардын жүрөк-кан тамыр ооруларынын көрсөткүчтөрүнө тийгизген таасири боюнча маалыматтар чектелүү. Изилдөөнүн максаты. Өспүрүмдөр арасындагы тамеки тартуунун жана вейпингдин жайылышын, ошондой эле алардын жүрөк-кан тамыр көрсөткүчтөрү, уйку жана физикалык активдүүлүк менен байланышын баалоо. Материалдар жана ыкмалар. Бишкек шаарынын Ленин жана Октябрь райондорундагы соода борборлорунда 13–18 жаштагы өспүрүмдөр арасында бир жолку анонимдүү сурамжылоо жүргүзүлдү (жалпы 68 анкета: 39 уул жана 29 кыз; орточо жашы 16,2 ± 1,5 жаш). Анкета- жалпысынан никотин камтыган продукцияларды колдонуу (вейпинг, тамеки тартуу, узактыгы жана жыштыгы), өнөкөт оорулардын болушу, физикалык активдүүлүк, уйкунун узактыгы жана сапаты тууралуу суроолорду камтыды. Бардык катышуучуларда жүрөктүн кагышынын жыштыгы (ЖКЖ) жана артериялык кан басымы (АКБ) өлчөндү. Маалыматтар сүрөттөөчү статистика ыкмалары менен талданды. Респонденттер жаш курагы, никотин колдонуу түрү жана жыштыгы, жынысы боюнча топторго бөлүнүп, никотин колдонгон жана колдонбогон топтор салыштырылды. Натыйжалар жана талкуу. Никотин камтыган продукцияларды колдонуу өспүрүмдөрдүн 50,0 %ында аныкталды. Вейпинг 38,2 %, тамеки тартуу 35,3 % учурларда катталган; вейпинг менен тамекини айкалыштырып колдонуу 23,5 %, бир гана вейп колдонуу 14,7 %, бир гана тамеки тартуу 11,8 % түздү. Никотин колдонуу эркек балдар арасында (66,7 %) кыздарга (27,6 %) салыштырмалуу кыйла жогору болду. Эркек балдардын тамеки тартуусун салыштырмалуу коркунучу 2,4 эсе жогору (RR = 2,42), ал эми тамеки тартууну баштоонун шанс катышы 5,25ти түздү (OR = 5,25); бул айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү болду (p ≈ 0,002). Жаш курак жогорулаган сайын никотин колдонгон өспүрүмдөрдүн үлүшү көбөйгөн: 13–14 жаштагыларда 0 %дан 17–18 жаштагыларда 71,4 %га чейин. Жалпы тандалмада АКБ жана ЖКЖнын орточо көрсөткүчтөрү төмөнкүчө болду: систолалык АКБ 116,2 ± 18,1 мм сын. баг., диастолалык АКБ 74,2 ± 16,7 мм сын. баг., ЖКЖ 91,2 ± 18,3 уд/мин. Никотин колдонгон өспүрүмдөрдө систолалык АКБ (120,1 каршы 112,4 мм сын. баг.) жана ЖКЖ (92,6 каршы 89,9 уд/мин) жогору болду. Систолалык АКБ ≥130 мм сын. баг. болгон өспүрүмдөрдүн үлүшү 20,6 % түздү; никотин колдонгондордо бул көрсөткүч 29,4 %, колдонбогондордо 11,8 % болду. Жогорулаган систолалык АКБнын коркунучу никотин колдонгондордо 2,5 эсе жогору (RR = 2,5), шанс катышы 3,13тү түздү (OR = 3,13); айырмачылыктар статистикалык жактан маанилүү болду (χ² = 4,22, p ≈ 0,04). Өнөкөт оорулар респонденттердин 13,2 %ында (бронхит, синусит, анемия, псориаз ж.б.) аныкталды. Өспүрүмдөрдүн жарымынан көбү туруктуу физикалык активдүүлүк менен алектенишкен эмес (57,4 %), ал эми күн сайын спорт менен машыккандар 5,9 % гана түздү. Уйкунун орточо узактыгы 7,8 ± 2,2 саатты түзүп, айрым катышуучуларда уйкунун олуттуу жетишсиздиги (2–4 саат) байкалган. Жыйынтыктар. Кыргызстандагы өспүрүмдөр арасындагы пилоттук изилдөөдө, айрыкча эркек балдар жана улуу жаш курактагы топтор арасында, вейпингдин жана тамеки тартуунун жогорку деңгээлде жайылганы, ошондой эле никотин колдонуу формаларынын айкалышы аныкталды. Никотин колдонгон өспүрүмдөрдө систолалык АКБ жана ЖКЖ жогору болуп, жогору кан басымына ээ адамдардын үлүшү көбүрөөк болду. Никотин жүгү, жетишсиз физикалык активдүүлүк, уйку бузулуусу жана өнөкөт оорулардын айкалышы өспүрүм курагында эле жүрөк-кан тамыр системасы үчүн жагымсыз профиль түзөт. Алынган жыйынтыктар мектептерде жана колледждерде эрте профилактикалык программаларды, анын ичинде АКБ скринингин, никотинден баш тартуу боюнча агартууну жана туруктуу физикалык активдүүлүктү илгерилетүүнү ишке ашыруунун зарылдыгын көрсөтөт.

Авторлор жөнүндө

Асилбекова Адия Дамирбековна, волонтер Международной школы «Атом», Бишкек, Кыргызская Республика

Токторбаева Айжан Аскаровна, волонтер Международной школы Light Academy, Бишкек, Кыргызская Республика

Матисакова Бегайым Анарбековна, магистр, юрист Кардиохирургической клиники «Бикард», Бишкек, Кыргызская Республика

Осмонов Дамирбек Асилбекович, PhD, Главный врач Кардиохирургической клиники «Бикард», Бишкек, Кыргызская Республика

 

Asilbekova Adiya Damirbekovna, volunteer of the Atom International School, Bishkek, Kyrgyz Republic

Toktorbaeva Aizhan Askarovna, volunteer, Light Academy International School, Bishkek, Kyrgyz Republic

Matisakova Begayim Anarbekovna, master, lawyer, Cardiac Surgery Clinic “Bikard”, Bishkek, Kyrgyz Republic

Osmonov Damirbek Asilbekovich, PhD, Chief Physician of the Bicard Cardiac Surgery Clinic, Bishkek, Kyrgyz Republic

Асилбекова Адия Дамирбековна, "Атом" эл аралык мектебинин ыктыярчысы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Токторбаева Айжан Аскаровна, "Light Academy" эл аралык мектебинин ыктыярчы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Матисакова Бегайым Анарбековна, магистр,  "Бикард" жүрөк хирургиясы клиникасынын юристы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Осмонов Дамирбек Асилбекович, медицина илимдеринин доктору, Бикард жүрөк хирургиясы клиникасынын башкы дарыгери, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Шилтемелер

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

Для цитирования

Асилбекова А.Д., Токторбаева А.А., Матисакова Б.А.,Осмонов Д.А. Табакокурение, вейпинг и кардиоваскулярные факторы риска у подростков Кыргызстана: пилотное поперечное исследование. Научно-практический журнал «Здравоохранение Кыргызстана» 2025, № 4, с. 80-88.  https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

For citation

 Asilbekova A.D., Toktorbaeva A.A.,Matisakova B.A., Osmonov D.A. Smoking, Vaping and Cardiovascular Risk Factors among Adolescents in Kyrgyzstan: A Pilot Cross-Sectional Study. Scientific practical journal “Health care of Kyr gyzstan” 2025, No.4, p. 80-88. https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

Цитата үчүн

Асилбекова А.Д., Токторбаева А.А., Матисакова Б.А.,Осмонов Д.А.  Кыргызстандагы өспүрүмдөр арасында тамеки тартуу, вейпинг жана жүрөк кан тамыр системасынын тобокелчилик факторлору: пилоттук кесилиштүү изилдөө. «Кыргыстандын саламаттык сактоо» илимий-практикалык журналы 2025, № 4, б. 80-88 https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

Авторлор Асилбекова А.Д., Токторбаева А.А., Матисакова Б.А., Осмонов Д.А.
Ссылка doi.org https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88
Беттер 80-88
Негизги сөздөр Кыргызстан, Алдын алуу, Тамеки чегүү, Өспүрүмдөр, Тенофовир, Жүрөк-кан тамыр коркунучу, Вейпинг, Артериялык кан басым
Орусча
Об авторах

Асилбекова Адия Дамирбековна, волонтер Международной школы «Атом», Бишкек, Кыргызская Республика

Токторбаева Айжан Аскаровна, волонтер Международной школы Light Academy, Бишкек, Кыргызская Республика

Матисакова Бегайым Анарбековна, магистр, юрист Кардиохирургической клиники «Бикард», Бишкек, Кыргызская Республика

Осмонов Дамирбек Асилбекович, PhD, Главный врач Кардиохирургической клиники «Бикард», Бишкек, Кыргызская Республика

 

Полный текст

PDF (RUS)

Список литературы

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

Для цитирования

Асилбекова А.Д., Токторбаева А.А., Матисакова Б.А.,Осмонов Д.А. Табакокурение, вейпинг и кардиоваскулярные факторы риска у подростков Кыргызстана: пилотное поперечное исследование. Научно-практический журнал «Здравоохранение Кыргызстана» 2025, № 4, с. 80-88.  https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

Англисче
About authors

Asilbekova Adiya Damirbekovna, volunteer of the Atom International School, Bishkek, Kyrgyz Republic

Toktorbaeva Aizhan Askarovna, volunteer, Light Academy International School, Bishkek, Kyrgyz Republic

Matisakova Begayim Anarbekovna, master, lawyer, Cardiac Surgery Clinic “Bikard”, Bishkek, Kyrgyz Republic

Osmonov Damirbek Asilbekovich, PhD, Chief Physician of the Bicard Cardiac Surgery Clinic, Bishkek, Kyrgyz Republic

Full text

PDF (RUS)

References

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

For citation

 Asilbekova A.D., Toktorbaeva A.A.,Matisakova B.A., Osmonov D.A. Smoking, Vaping and Cardiovascular Risk Factors among Adolescents in Kyrgyzstan: A Pilot Cross-Sectional Study. Scientific practical journal “Health care of Kyr gyzstan” 2025, No.4, p. 80-88. https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

Кыргызча
Авторлор жөнүндө

Асилбекова Адия Дамирбековна, "Атом" эл аралык мектебинин ыктыярчысы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Токторбаева Айжан Аскаровна, "Light Academy" эл аралык мектебинин ыктыярчы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Матисакова Бегайым Анарбековна, магистр,  "Бикард" жүрөк хирургиясы клиникасынын юристы, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Осмонов Дамирбек Асилбекович, медицина илимдеринин доктору, Бикард жүрөк хирургиясы клиникасынын башкы дарыгери, Бишкек, Кыргыз Республикасы

Шилтемелер

1. De Blas-Zapata A, Sastre-Albiach JM, Baixauli-López L, López-Ruiz R, Álvarez-Pitti J. Emerging cardiovascular risk factors in
childhood and adolescence: a narrative review. European Journal of Pediatrics. 2025 April 14; 184:298.
2. Dendale P, Scherrenberg M, Sivakova O, Frederix I. Prevention: From the cradle to the grave and beyond. European Journal of
Preventive Cardiology. March 2019; 26 (5):507–511.
3. Raghuveer G, White D, Hayman L, Woo J, Villafane J, Celermajer D, Ward K, De Ferranti S.D, Zachariah J. Cardiovascular Con
sequences of Childhood Secondhand Tobacco Smoke Exposure: Prevailing Evidence, Burden, and Racial and Socioeconomic
Disparities A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation September 2016; 134 (16): e336-e359.
4. Sun J, Wang M, Yang L, Zhao M, Bovet P, Xi B. Sleep duration and cardiovascular risk factors in children and adolescents: A
systematic review. Sleep Medicine Reviews. May 2020; 53(Suppl. 3):101338.
5. Rose JJ, Krishnan-Sarin S, Exil VJ, Hamburg NM, Fetterman JL, Ichinose F, Perez-Pinzon MA, Rezk-Hanna M, Williamson E.
Cardiopulmonary Impact of Electronic Cigarettes and Vaping Products: A Scientific Statement From the American Heart Asso
ciation. Circulation. 2023 Aug 22;148(8):703-728.
6. Ciobanu A, Tarasenko Y, Lebedeva E. Global Youth Tobacco Survey: prevalence of tobacco use in countries of the WHO European Region. Tob. Prev. Cessation 2023;9(Supplement 2):A107.
7. Bassareo P, Fanos V, Crisafulli A, Mercuro G. Daily assessment of arterial distensibility in a pediatric population before and after
smoking cessation. CLINICS 2014;69(4):219-224.
8. Korostovtseva L, Bochkarev M, Sviryaev Y. Sleep and Cardiovascular Risk. Sleep Med Clin. 2021 Sep;16(3):485-497.
9. Sánchez-Oliva D, Grao-Cruces A, Carbonell-Baeza A, Cabanas-Sánchez V, Veiga OL, Castro-Piñero J. Lifestyle Clusters in
School-Aged Youth and Longitudinal Associations with Fatness: The UP&DOWN Study. J Pediatr. 2018 Dec;203:317-324.e1
10. UNICEF Kyrgyzstan. Health behaviour among school-age children, 2022.
11. Bjarnason-Wehrens B, Schwaab B. Physical activity in youth is determinant of cardiovascular health in adulthood. Eur J Prev
Cardiol. 2024 Mar 4;31(4):458-460.
12. Pool LR, Aguayo L, Brzezinski M, Perak AM, Davis MM, Greenland P, Hou L, Marino BS, Van Horn L, Wakschlag L, Labarthe
D, Lloyd-Jones D, Allen NB. Childhood Risk Factors and Adulthood Cardiovascular Disease: A Systematic Review. J Pediatr.
2021 May;232:118-126.e23., 2020.
13. Lloyd-Jones DM, Allen NB, Anderson CAM, Black T, Brewer LPC, Foraker RE, Grandner MA, Lavretsky H, Perak AM, Sharma G, Rosamond W. Life's Essential 8: Updating and Enhancing the American Heart Association's Construct of Cardiovascular
Health: A Presidential Advisory From the American Heart Association. Circulation. 2022 Aug 2;146(5):e18-e43.

Цитата үчүн

Асилбекова А.Д., Токторбаева А.А., Матисакова Б.А.,Осмонов Д.А.  Кыргызстандагы өспүрүмдөр арасында тамеки тартуу, вейпинг жана жүрөк кан тамыр системасынын тобокелчилик факторлору: пилоттук кесилиштүү изилдөө. «Кыргыстандын саламаттык сактоо» илимий-практикалык журналы 2025, № 4, б. 80-88 https://dx.doi.org/10.51350/zdravkg2025.4.12.10.80.88

Көрүүлөр: 240
Copyright MAXXmarketing GmbH
JoomShopping Download & Support