№4 (2022)

Киришүү. Кыргыз Республикасында интравитальдык нефробиопсияны колдонуу ар кандай нефро-
патияларда морфологиялык сүрөттүн өзгөчөлүктөрүн түшүнүүнү байытты. IgA нефропатия (IgAN) дүйнө жүзү
боюнча негизги гломерулонефриттин таралган түрү болуп саналат. Изилдөөнүн максаты: IgA нефропатиясында
бөйрөктөгү морфологиялык өзгөрүүлөргө жүрөктүн көлөмүнүн реструктуризациясынын көз карандылыгын баа-
лоо.
Изилдөөнүн материалдары жана ыкмалары - ИГАН менен ооруган 71 бейтап изилденген. Алардын ичинен 36
эркек (51%) жана 35 (49%) аял, орточо жашы 33±1,4 (18-50). ИГАН диагнозу Оксфорддун гистопатологиялык
классификациясына ылайык тастыкталган.
Натыйжалар. көбүнчө ИГАН менен ооруган пациенттерде - 70,4%, (бир мезангиалдык мейкиндикте үчтөн ашык
клетка ядросунун) мезангиалдык гиперклеткалуулугу аныкталган. Бейтаптардын 57,7% эндокапиллярдык гипер-
клеткалуулугу аныкталган. Ошол эле маалда, сегментардык гломерулосклероз 54,9% учурларда, ал эми ИГАН
менен ооругандардын 60,5% дан тубулярдык атрофиясы табылган. Мезангиалдык пролиферация жүрөктүн
көңдөйлөрүнүн өзгөрүшүнө, сол карынчанын көлөмүнүн чоңоюусуна шарт түзгөн (R=0,4)
Жыйынтыгы. Биздин изилдөөнүн натыйжалары боюнча, жүрөктүн көлөмүнүн өзгөрүшү менен ИГАН морфологиясынын ортосунда оң корреляция табылган.

Кант диабетинин таралышы азыр инфекциялык эмес эпидемия мүнөзүнө ээ болуп, катастрофалык деңгээлге жетти. Оорулууларга сапаттуу медициналык жардам көрсөтүү, анын жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу,
дары-дармек менен камсыз кылуу, илимий максаттар кант диабетинин пидемиологиясын билүүнү талап кылат. Изилдөөнүн максаты - Кыргызстанда кант диабетинин эпидемиологиялык мүнөздөмөсүнө анализ жүргүзүү (таралуусу, татаалдашы)
Материалдар жана ыкмалар. Изилдөөнүн объектиси: кант диабети реестринин маалымат базасы Натыйжалар жана талкуулар. Кыргызстанда кант диабетини менен ооруган жана диспансердик каттоодо тургандардын жалпы саны реестр боюнча 2021-жылдын 1-мартына карата 74,801 миң адамды (Кыргыз Республикасынын калкынын 1,12%) түздү, анын ичинен: кант диабетинин 1тиби - (2975). ), : кант диабетинин 2тиби -71 83 миң. Кант диабетинин таралышынын динамикасы 938,0 → 1117,8/100 миңди түздү. Кант диабетинин 1 жана 2тибинин өрчүп кетишинин жыштыгы: нейропатия 59,5% жана 50,8%, нефропатия 21,5% жана 7,4% ,ретинопатия 38% жана 24% тииштуу. Жыйынтыгы. Жүргүзүлгөн талдоо диабеттик жардамдын сапатын жана анын өнүгүү келечегин баалоо үчүн реестр аркылуу кант диабети менен ооруган бейтаптар боюнча эпидемиологиялык мүнөздөмөлөрдү жана клиникалык маалыматтарга мониторинг жүргүзүүнүн маанилүүлүгүн көрсөтөт.

Макалада COVID-19дан каза болгон өпкөнүн аймактык лимфа түйүндөрүндөгү морфологиялык
өзгөрүүлөр жөнүндө билдирүү камтылган.
Изилдөөнүн объектилери болуп гематоксилин жана эозин менен боёлгондо гистологиялык процесске жана мор-
фологиялык изилдөөгө дуушар болгон перибронхиалдык лимфа түйүндөрү эсептелинет.
Лимфа түйүндөрүндө клеткалык курамы боюнча лимфоциттер, плазмоциттер, макрофагдар клеткалары, фиб-
риндин жана фибринге окшош массалардын бөлүнүшү, эритроциттердин чөкмөлөрү жана кан уюп калышы ба-
сымдуулук кылгандыгы аныкталды.
Мындай өзгөрүүлөр ошондой эле COVID-19дан каза болгон өпкөнүн альвеолярдык диффузиялык бузулушунун
экссудациялык жана пролиферативдик фазаларына мүнөздүү.

Киришүү. В жана С гепатиттери менен ооругандарды тестирлөө жана эрте табуу – бул дарылоо жана
алдын алуу кызматтарына жол ачат, адистештирилген жардамды жана дарылоону алуудагы, вирустук гепатит-
тердин эпидемиясына натыйжалуу күрөшүүнүн негизги курамы болуп саналат.
Изилдөөнүн максаты- өлкөдө кан аркылуу жугуучу В жана С гепатиттерине массалык тестирлөөнүн програм-
масын иштеп чыгуу үчүн, кан аркылуу жугуучу вирустук гепатиттердин эпидемиясын жок кылуу багытында
бининчи этап катары, Кыргызстанда вирустук В жана С гепатиттерин аныктоодогу (диагностика) абалын талдоо.
Материалдар жана ыкмалар. КЖВГ боюнча эпидемиологиялык абалды изилдөө үчүн №1 Мамлекеттик отчёт-
тук формасынын “ Жугуштуу жана мите курттар оорусу боюнча отчёт” Оорулардын алдын алуу департаментинин
жана Саламаттык сактоо министрлигинин мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлүнүн (ОАД
жана ССМ МСЭК) 2010-2021 ж. маалыматы, ошондой эле “ЦАДМИР” гепатология борборуна “вирустук В жана
гепатити” менен кайрылган 19 жаштан 70 жашка чейинки 237 оорулунун амбулатордук картасы талданды.
Натыйжалар. Кыргыз Республикасы кан аркылуу жугуучу вирустук гепатити (КЖВГ) менен абдан көп ооруган
өлкөлөрдүн катарына кирет. 2021 жылы өткүр жана өнөкөт В гепатити менен ооругандар 100 000 калкка 29,2ни
түздү, жана гепатит С –10,8; гепатит В жана С менен оорулуулуктун жалпы саны 100 000 калкка 40,1 түздү. Ге-
патит В вирусун жуктургандардын арасында дельта-гепатитинин таралышы 33-47% жетти, тактап айтканда, бол-
жол менен 120-160 миллион киши гепатит D менен ооруйт дегенге жатат. Бир нече саламаттык сактоо уюм
дарынын гепатит В жана С га тестирлөөсүнүн жыйынтыгына таянсак, гепатит В вирусу табылган жарандардын
саны 4,6% дан 7,3% чейин, ал эми гепатит С – 3,1% дан 7,7% чейин аныкталган. Расмий статистика булактарынын
(ОАД МСЭК жана РММБ) өткүр жана өнөкөт В жана С гепатиттеринин жайылуусу боюнча көрсөткүчтөрү, эки
мекеменин билдирүүсүндө биртоп эле айырмаланып турат. КЖВГнын ар төрдүү формалары, алардын негизинде
өнүккөн цирроз жана боордун ракы менен ооругандардын, өлүмгө дуушар болгондордун саны жөнүндө так маа-
лымат жок.
Жыйынтыгы.Өнөкөт кан аркылуу жугуучу вирустук гепатиттүү жана анын негизинде болгон боордун циррозу
менен жабыркаган бейтаптарга аныктоо (диагностикалоо), жогорку эффективдүү дарылоо ыкмаларына жана
алдын алуу кызматтарына жетүүсүн камсыз кылуу үчүн, өлкөбүздө мындай оорулуулардын так санын билиш
үчүн, чоң кишилерди массалык түрдө кан аркылуу жугуучу вирустук гепатиттерге тестирлөө (изилдөө), эсептөөнү
жана каттоону жакшыртуу абзел.

Эмгектин максаты. Менингиомалардын клиникалык мүнөздөмөлөрү, алардын арасында рецидив,
баш-сөөктүн эрозиясы, корреляция боло турган анык генетикалык маркерлер барбы же жок экендиги тууралуу
суроону чечүү.
Материалдар жана ыкмалар. Бул изилдөөдө менингиомалары бар отуз сегиз бейтап тандалып алынган. Операция
учурунда гистопатологиялык, цитогенетикалык жана молекулярдык анализдери үчүн кан менен шишиктин
үлгүлөрү алынган. Хромосомдордогу 1p и 22q гетерозиготтуулукту жоготуу (LOH) изилденген, ал эми 22q12.2
хромосомунун NF2 гени оорулуу мутациялар бар экендигине текшерилген.
Алынган натыйжалар. Көп усчурда менингиомалардын жайнашуусу конвекситалдык (25%) жана парасагиттал-
дык (21%) болгон. Гистология натыйжалары көрөткөндөй, 86,8% бейтапта I даражадагы шишиктер аныкталган,
ал эми калгандарда - II даражадагы шишиктер. Патогендик R341X нонсенс-мутациясы NF2 генинде бир гана
бейтапта аныкталды. Ар бир 1p и 22q хромосомундагы LOH 44,7% бейтапта байкалган. Шишик мүнөздөмөсү
менен эркек жынысы ортосунда(значение p = 0,0059), жана 22q LOH (значение p = 0,0425) маанилүү ассоциа-
циялар табылды. Биздин эсептөөлөр боюнча, LOH 22q шишиктин өсүү мүмкүнчүлүгүн төрт эсе жогорулатат, ал
көп шишик, рецидив жана баш-сөөк эрозиясынан билинет (OR = 4,8; 95% CI: 1,2–23,4). Жыныска тууралоо бул
эффектини күчөттү (OR = 6,1; 95% ДИ: 1,1–48,7).
Жыйынтыгы. Алынган натыйжалар көрөткөндөй, эркек бейтаптарда жана 22q LOH менингиомалары бар бей-
таптарда жогорку божомол боюнча көп шишик, рецидив жана баш-сөөк эрозиясы менен коштолгон шишиктер
өсүүсү күтүлөт. Биз бул бейтаптардын тобуна өзгөчө көңүл бурууну сунуштайбыз. Адъюванттык нур терапия-
сынын бул сценарийдеги пайдасын тактоо үчүн изилдөөлөр улантылуу керек.

Эмгектин максаты. Мээнин менингиомаларын коштогон проптоз (MКП) косметикалык жана функ-
ционалдык бузулуу болушу мүмкүн, ал сфено-орбиталдык жана баш-сөөк негизиндеги менингиомасы бар бей-
таптарда учурап, көпкө созулган көйгөй жаратат. Операциядан соң сандык көрсөткүчтө жакшырган проптоз
жөнүндө чектелген гана маалымат бар. Шишикти орбитаны кошо алып, кенен алып салуу деле проптозду азайт-
пагандыктан, биз орбита менен преиорбитаны каптаган ишишкти алууда агрессивдүү хирургиялык ыкманы кол-
дондук. Биз ретроспективдүү түрдө бул хирургиялык ыкманын натыйжаларын карап чыктык.
Материал жана ыкмалар. Бир хирург тарабынан 2010-жылдын 1-январынан баштап 2020-жылдын 1-майына че-
йинки мөөнөттө аткарылган проптоз менен коштолгон менингиомаларды алып салуу операциялары талданды.
Курак, жыныс, визуалдык симптомдор, хирургиялык кийлигишүүлөрдүн саны жана түрлөрү, каверноздук сину-
стун жабыркоосу, татаалдануулар, байкоо узактыгы, калып калган шишик, адъюванттык нур терапиясын колдонуу
жана экзофтальм индексин (ЭИ) колдонуу менен операцияга чейинки жана андан кийинки учурда, ошондой эле
акыркы көрүүдөгү проптоздун таралуу деңгээли изилденген.
Натыйжалар. Отуз үч бейтап (24 аял киши (73%) орточо курагы 51,6 жашта МКП себептүү дарылоодон өтүшкөн.
Кошумча визуалдык белгилери бар 22 бейтаптын ичинен (мисалы: көрүү курчтугунун жоголуусу, көрүү талаа-
сынын тарышы же кош көрүнүү) 15 бейтапта көрүүнүн жакшыруусу, ал эми 7 – туруктуу көрүү байкалган. Бир
дагы бейтапта проптоздун начарлоосу байкалган эмес. Операцияга чейинки орточо ЭИ 1,39, жакынкы операция-
дан кийинки мөөнөттө орточо ЭИ - 1,23, ал эми соңку орточо ЭИ акыркы байкоодо 1,13 болгон. Ошентип, ЭИ
орточо жалпы жакшыруусу 0,26ны түздү, бирок орточо ыкчам ЭИ төмөндөөсү 0,16 түздү, бул операциядан ки-
йинки мөөнөттө проптоздун прогрессивдүү жакшыруусун көрсөттү. Каверноздук синустун калдыктуу жабыр-
коосу операцияга чейин каверноздук синуста менингиомасы бар 18 бейтаптын 17 аныкталган. Бул сериядагы 2
гана бейтапта көз чанагынын кайталанган шишиги болгон, бирок кайталанган операциядан кийин алардын про-
птозу кайрадан жакшырган. Созулган вазоспазмдын бир учуру жана үчилтек нервинин (V2) операциядан ки-
йинки чымыроосу катталган. Байкоонун орточо мөөнөтү 4,5 жылды (53,8 ай) түзгөн.
Жыйынтыгы. Бул изилдөө сериясында бейтаптардын баары проптоздун жакшырганын белгилешти, акыркы ка-
роодо проптоз жай тараганына карабастан бир дагы бейтапта көрүү симптомдорунун начарлоосу байкалган жок.
Орбитанын шишиги 2 учурда гана рецидив берген жана хирургиялык кийлигишүүгө муктаж болгон. Хирургия-
лык татаалдануулар көп байкалган эмес. Изилдөө натыйжалары көрсөткөндөй, МКПга агрессивдүү резекция
бейтаптарда жакшы көтөрүлөт жана орбитадагы сейрек рецидив менен проптоздун жоголуусуна шарт түзөт. Белгилей турганы, энофтальм учурлары орбитанын формалдуу реконструкциясы болбосо да катталган жок.

Орфан оорулардын көйгөйү ар дайым практиктер арасында чоң кызыгууну туудурган, анткени сейрек
кездешсе да, алар белгилүү бир бейтап жана анын бүт үй-бүлөсү үчүн чоң мааниге ээ. Бул макалада клиникалык
формалардын кыскача сүрөттөлүшү берилген жана 3 жаштагы баланын жүлүн жана булчуңдарынын атрофия-
сынын (СМА) II типтеги клиникалык учуру келтирилген. Балада СМА 13 айлык кезинде байкалды. Бул патоло-
гиянын диагнозун коюу молекулярдык генетикалык методдорду колдонуу менен өз убагында диагноз коюу үчүн
невропатологдордун, ортопеддердин жана генетиктердин биргелешкен аракеттерин талап кылат. Кичинекей бей-
тапта омуртка булчуңдарынын атрофиясынын диагнозу булчуңдардын прогрессивдүү алсыздыгынын клиникалык
синдромунун негизинде аныкталган жана лабораториялык жана инструменталдык ыкмалар менен тастыкталган.
Атап айтканда: ДНК изилдөөсү жүргүзүлдү, анын натыйжасында SMN генинин 7-8 экзондорунун делециясы го-
мозиготалуу абалда катталган. Электроневромиографияда (ЭНМГ) СМАга мүнөздүү болгон жүлүндүн кыймыл-
даткыч нейрондорунун жалпыланган жабыркашы аныкталган. Мээнин жана жүлүндүн МРТ, креатинфосфокиназа
жана креатинин үчүн кан анализи эч кандай аномалияларды көрсөткөн эмес.
Клиникалык, лабораториялык жана инструменталдык маалыматтарды эске алуу менен диагноз коюлган: G 12.
Тукум куучулук нерв-булчуң оорусу. Жүлүн жана булчуңдарынын атрофиясы, 2-тип. Перифериялык тетрапарез.
Жүлүн жана булчуңдарынын атрофиясы, мурда айтылгандай, сейрек кездешүүчү оору жана ар бир текшерилген
учур жакшы сүрөттөлүп, документтештирилиши керек.
Катуу булчуң гипотензия синдрому жана булчуңдардын алсыздыгы менен ооруган бейтаптар башка мүмкүн бол-
гон генетикалык патологияларды жокко чыгаруу үчүн дароо генетикке текшерүүгө жөнөтүлүшү керек.
СМА диагнозу баланын ата-энеси үчүн ар дайым трагедия болуп эсептелет, анткени азыркы учурда бул ооруну
дарылоосу жок. Дарылоо СМАнын жана симптомдордун түрүнө жараша болот. Кичинекей бейтап узак мөөнөттүү
байкоо жүргүзүү үчүн каттоого алынган, кыймыл-аракет жана таяныч-кыймыл аппаратынын бузулушун коррек-
циялоо, ошондой эле экинчилик оорчулуктарды алдын алуу боюнча жеке программа иштелип чыккан.

Киришүү. акромиоклавикулярдык муунунун (АКМ) жаракаттарын дарылоо ыкмаларын тандоо за-
манбап травматологиянын актуалдуу маселеси болуп саналат. АКМ жаракаттарды дарылоонун колдонулуп жа-
ткан ыкмаларынын кемчиликтери бул локализациянын бузулушун оңдоонун оптималдуу ыкмаларын табуу үчүн
терең изилдөө жүргүзүү зарылдыгын көрсөтүп турат.
Изилдөөнүн максаты - акромиоклавикулярдык муундарды калыбына келтирүү үчүн иштелип чыккан жаңы ай-
калыштырылган ыкманы көрсөтүү.
Материалдар жана ыкмалар. Травматология жана ортопедия клиникасында авторлор тарабынан иштелип чыккан
акромиоклавикулярдык муунду калыбына келтирүүнүн жаңы айкалыштырылган ыкмасы сүрөттөлгөн, ал үчүн
Казакстан Республикасынын 2022-жылдын 22-июлундагы №27950 автордук күбөлүк алынган.
Натыйжалар. Акромиоклавикулярдык муундун жаңы акромиоклавикулярдык байламтасын түзүү жана акро-
миоклавикулярдык муунду илмек түрүндөгү пластинка менен бекитүү аркылуу калыбына келтирүүнүн жаңы
комбинирленген ыкмасы көмөч сөөктүн өйдө да, алдыңкы-арткы багытта да жылып кетүү мүмкүнчүлүгүн жокко
чыгарат жана акромиоклавикулярдык муундун жетиштүү туруктуулугун камсыз кылат. муун, ошондой эле илгич
түрүндөгү пластинканы алгачкы этаптарда (3-4 ай) алып салууга мүмкүндүк берет, муну менен акромиоклави-
кулярдык зонада илмек түрүндөгү пластинканын (1 жыл же андан көп) узак мөөнөттүү болушу менен байланыш-
кан кыйынчылыктардын алдын алат. биргелешкен, тактап айтканда, subacromial остеолиз acromial жараянын
scapula, subacromial impingement, сынык акромиалдык процесс жана илгич пластинка.
Жыйынтыгы. Акромиоклавикулярдык муунду калыбына келтирүүнүн жаңы айкалыштырылган ыкмасы (2022-
жылдын 22-июлундагы автордук күбөлүк № 27950) акромиоклавикулярдык муундун стабилдүү фиксациясын,
эрте реабилитациялык дарылоону жана алгачкы стадияларда (3-4 ай) унцинаттуу пластинканы алып салууну
камсыз кылат, ошону менен скапулада унцинат пластинкасынын узак убакытка (1 жыл же андан көп) болушу
менен байланышкан кыйынчылыктардын алдын алууга көмөктөшүүчү.

Киришүү. УЗИ инвазивдүү эмес жана оңой жеткиликтүү курал катары алкоголсуз майлуу боордун
оорусун (АМБО) диагностикалоодо маанилүү ролду ойнойт. Кыргызстанда АМБОнун таралышы буга чейин
изилденген эмес. Ооруканага жаткырылган пациенттерде боордун майлуу инфильтрациясынын жыштыгын билүү
АМБОну активдүү диагностикалоо жана анын кесепеттерин өз убагында алдын алуу үчүн зарыл.
Изилдөөнүн максаты - стационардык профилдеги пациенттерде майлуу гепатоздун жана аны менен байланышкан
ички органдарынын патологияларынын таралышын аныктоо.
Материал жана методдор. Бишкектеги No1 шаардык клиникалык ооруканага жалпысынан 6720 зыяратчы тек-
шерилди. Орточо жашы 45,9 жашты түздү. Алардын ичинен аялдар – 53,8%, эркектер – 46,2%. Текшерилген топ-
тор үчүн киргизүү критерийлери: 18 жаштан 92 жашка чейин; изилдөөгө катышуу үчүн пациенттин макулдугу.
Чыгарып салуу критерийлери: оор соматикалык, онкологиялык, гематологиялык жана психикалык оорулардын
болушу; изилдөөгө катышуудан баш тартуу. Контролдук топ майлуу боордун УЗИ белгилери жок адамдардан
(бардыгы 2466 адам) турган. Салыштыруу тобуна майлуу гепатозго мүнөздүү УЗИ белгилери менен 4254 адам
кирген. Ар бир изилдөө тобунда эки жаш категориясы каралат: 45 жаштан улуу жана кичүүлөр. Бардык субъекттер
ичтин органдарын УЗИден өткөрүштү. Натыйжалар Windows үчүн SPSS 16.0 статистикалык программалык па-
кетин колдонуу менен талданды.
Натыйжалар. Көп тармактуу ооруканадагы бейтаптар арасында майлуу гепатоздун белгилеринин таралышы
63,3%ды, 45 жашка чейинкилер арасында - 43%ды, 45 жаштан жогоркуларда - 79,1%ды түзөрү аныкталган. Май-
луу гепатоз менен ооруган адамдарда өнөкөт холециститтин, панкреатиттин, холелитиаздын жана пиелонефрит-
тин белгилери статистикалык жактан маанилүү болгон.
Майлуу гепатозу бар жаш курактагы адамдардын 60%дан ашыгы өнөкөт панкреатиттин белгилерине ээ болсо,
36,2% майлуу инфильтрация жок. 45 жашка чейинки бейтаптар арасында майлуу гепатоздун I даражасы басым-
дуулук кылган. 45 жаштан ашкан бейтаптарда II жана III даражалар статистикалык жактан маанилүү болгон.
Майлуу гепатоздун панкреатит менен статистикалык жактан маанилүү орточо корреляциясы табылган. Майлуу
боордун өнөкөт холецистит жана пиелонефрит менен начар түз байланышы да табылган.
Жыйынтыгы.Көп профилдүү стационарга жаткырылган 45 жаштан жогорку текшерилген пациенттерде боордун
майлуу инфильтрациясынын УЗИ белгилеринин (79,1%) жогорку таралышы жана өнөкөт холециститтин, пан-
креатиттин, холелитиаздын жана пиелонефриттин белгилеринин таралышы. Бул боордун циррозу жана гепато-
целлюлярдык рак сыяктуу кыйынчылыктардын алдын алуу үчүн боор ооруларын кылдат диагностикалоо
зарылдыгын көрсөтөт.

Киришүү. Эндометрия гиперплазиясы-бул стромага салыштырмалуу без компонентинин көбөйүшү
менен эндометриянын патологиялык көбөйүшү. Гиперплазия-ракка чейинки оору.
Кыргызстанда эндометрия гиперпластикалык процесстери боюнча расмий статистикалык маалыматтар жок.
Изилдөөнүн максаты- эндометрия гиперпластикалык жараяндардын өнүгүү коркунучу себептердин прогноздук
маанисин аныктоо жана аялдардын тобу эндометрия гиперплазия иштеп чыгуу үчүн көбүрөөк мүмкүнчүлүк
бөлүп.
Материалдар жана ыкмалар. Репродуктивдик курактагы 151 аял гана текшерилген, алардын 71и жөнөкөй ги-
перплазия, эндометрия гиперпластикалык процесстери жана 40 дени сак аял. Ошого жараша аялдардын орточо
жашы 28,6± 5,7 жана 30,9 ± 6,5. Кыргызстанда репродуктивдик курактагы аялдардагы ашыкча салмак, тынчсыз-
дануу, жамбаш органдарынын сезгенүү оорулары, экстрагениталдык оорулар, вирустук инфекциялар сыяктуу
тобокелдик факторлорунун бул патологияны өнүктүрүүгө тийгизген таасирине баа берилди.
Натыйжалар. Эндометрия гиперплазиясынын процесстери менен ооруган аялдарда тукумсуздук 17% жана
2,88% салыштырмалуу көп байкалган, дени сак аялдарда май алмашуу бузулушу 65% жана 21%, өзүнөн-өзү бой-
дон түшүү негизги топтогу аялдардан 3 эсе басымдуулук кылат, жамбаш сезгенүүсү көп байкалат , эндометрия
гиперплазиясы бар аялдардын 65,71% тынчсыздануу деңгээли жогору болгон, тескерисинче негизги топтон
12.20%.
Жыйынтыгы. Кыргызстанда аялдарда эндометрия гиперпластикалык процессинин өсүшүнө туруктуу тенденция
бар, бул эндометрия рагынын алдын алуу жана репродуктивдик потенциалды жогорулатуу максатында эндомет-
рия гиперпластикалык процессин диагностикалоонун болжолдуу критерийлерин системалаштыруу жана аныктоо
максатында аталган проблематика боюнча изилдөөлөрдү андан ары улантууну талап кылат.
Этек кир функциясы бузулган жана өнөкөт оорулары бар пациенттерди кылдаттык менен тарыхы жана
үзгүлтүксүз байкоо жүргүзүү аялдарда гиперпластикалык процесстердин өнүгүшүн алдын алуучу маанилүү фак-
тор болуп саналат.

Киришүү. Өттөгү таш оорусу ашказан-ичеги-карын ооруларынын эң көп кездешкен ооруларынын
бири деп эсептелет, алар негизинен эмгекке жарамдуу курактагы калктын 20-30%ында аныкталат, жашарууга
карай өсүп, жаш курагы кеңейет. Бул эмгекте авторлор өт ташынын оорусу менен ооругандарды лапароскопиялык
холецистэктомиядан кийин дарылоонун узак мөөнөттүү натыйжаларын изилдешкен.
Иштин максаты. Операция мезгилинен кийин от оорулууларын дагы лапароскопиялык холецистэктомиянын
натыйжаларын жакшыртуу үчүн "Жалал-Абад" минералдык суусун баалоо.
Материалдар жана изилдөө ыкмалары.Жалал-Абад облустук ооруканасында хирургиялык бөлүмдө өт ташынын
оорусу менен ооруган 302 бейтаптын 2017-жылдан 2022-жылга чейинки оорулууларды текшерүү жүргүзүлдү.
Оорулууларга лапароскопиялык холецистэктомия жасалат. Бардык оорулуулар эки топко бөлүнгөн:контролдуу
жана негизги. Контролдоо тобу операциядан кийинки мезгилде алынган 104 бейтапты түздү– салттуу комплекстүү
дарылоо. Алардын ичинен 68 (65,4%) өнөкөт калькулездук холецистит менен жана 36 (34,6%) курч калькулездук
холецистит менен ооруган бейтаптарга операция жасашат. Негизги топ 198 бейтап, алардын ичинен өнөкөт каль-
кулездук холецистит менен -124(62,1%) жана курч калькулездук холецистит менен ооруган 74(37,9%). Лапаро-
скопиялык холецистэктомия операциядан кийин алгачкы мезгилде салттуу дарылоого иштелип чыккан схема
боюнча Жалал-Абад минералдык суусун ичуу кошумча кошулган. Өттөгү таш оорусу менен ооруган 45 бейтапка
"Жалал – Абад" минералдык суусун лапароскопиялык холецистэктомия операциядан кийин колдонулбаган жана
51 бейтапка колдонулган, изилдөөнүн жыйынтыгы 6 айдан 12 айга чейинки мезгилде каралган. 68 бейтап амбу-
латордук текшерүүдөн өткөн жана 32% Жалал-Абадоблустук ооруканасында хирургиялык бөлүмдө стационар-
дык текшерүүдөн өткөн. Жашоонун сапаты 3 айдан 6 айга чейин жана 6 айдан 12 айга чейин изилденген.
Натыйжалар. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, Лапароскопиялык холецистэктомиядан кийин "Жалал-Абад" мине-
ралдык суусу дарылангандардын калыбына келтирүү курсун өткөрүү боордун иштешин нормалдаштырууга,
жыргалчылыкты жакшыртууга өбөлгө түзөт. Бейтаптар стационардан чыккандан кийин санаториялык-курорттук
дарылоону улантуу керек жана дарылоонун негизги ыкмасы "Жалал-Абад"минералдык сууларын колдонуу бо-
лушу керек.

Киришүү. Эндометрийдин гиперпластикалык процесстери заманбап гинекологиянын актуалдуу
көйгөйү болуп саналат. Бул жатындын былжыр челиндеги морфологиялык өзгөрүүлөрдүн башка спектри, бездүү
жана азыраак даражада стромалык компоненттердин басымдуу пролиферациясы.
Изилдөөнүн максаты - көп тууган аялдардын клиникалык эффективдүүлүгүн баалоо менен гиперпластикалык
процесстерди дарылоонун тактикасын оптималдаштыруу.
Материалдар жана ыкмалар. Кыргыз Республикасынын Бишкек шаарындагы шаардык гинекологиялык оору-
канасынан эндометрий гиперплазиясы менен ооруган 142 оорунун тарыхына жана амбулаториялык кабыл алын-
ган дени сак аялдардын 80 медициналык картасына ретроспективдүү талдоо жүргүзүлдү. Аялдардын орточо
жашы 29,7 ± 6,1 жашты түзөт.
Натыйжалар. Эндометрия безинин гиперплазиясынын диагнозу арыздардын, УЗИ, гистероскопиянын негизинде
коюлуп, гистологиялык жактан тастыкталган. Бардык бейтаптар 6 ай бою пероралдык прогестогендер менен
жана жатын ичиндеги гормоналдык левоноргестрел-релиз системасын колдонуу менен дарыланышкан. Дарыло-
одон кийин эндометриянын гиперплазиясынын регрессиясы, кандагы гемоглобиндин көбөйүшү жана этек кирдин
азайышы байкалган.
Жыйынтыгы. Ооз аркылуу жана жергиликтүү жатын ичиндеги (ЛНГ-ВМС) прогестогендер эндометриянын ги-
перплазиясынын атипиясыз регрессиясына жетүү үчүн натыйжалуу.

Учурда хирургиялык бейтаптардын 35-40%ы ар кандай локализациядагы ириңдүү-сезгенүү оорулары
менен ооругандар. Бул көйгөйдүн медициналык жана социалдык-экономикалык маанисинин актуалдуулугун,
ириңдүү жараларды дарылоонун эффективдүүлүгүн жогорулатууну көрсөтүп турат.
Изилдөөнүн максаты хирургиялык жарааттар чөйрөсүндө сезгенүү процесстери менен ооруган бейтаптарда УЗИ
диагностикасын колдонуунун натыйжалуулугун изилдөө болуп саналат.Иликтөөнүн материалдары жана ыкма-
лары. Операциядан кийинки мезгилде 16 жаштан жогорку сезгенүү оорулары менен жабыркаган 52 бейтаптын
УЗИ изилдөөсүнүн жыйынтыгы талдоого алынган, анын ичинен 24 (46,2%) ылдыйкы бутунун же сандын жогорку
ампутациясынан кийин 1-топко, 28и (53,8) %) башка локализациядагы хирургиялык кийлигишүү зонасынын
сезгенүү процесси менен ооругандар.
Натыйжалар жыйынтыктары жана аларды талкуулоо. УЗИ учурунда хирургиялык кийлигишүү зонасында
инфильтраттар (25,0%) жана жумшак ткандардын шишиги (25,0%), азыраак - серома (19,2%) жана гематома
(7,7%) болгон. 23,1% учурларда, кайталап хирургиялык кийлигишүү үчүн түздөн-түз көрсөткүчтөр болгон: хи-
рургиялык жарааттардын аймагында абсцесстер 13,5%, флегмона 9,6% бейтаптар аныкталган.
Жыйынтыгы. Хирургиялык кийлигишүү чөйрөсүндө сезгенүү процесстери менен ооруган бейтаптарда УЗИ кол-
донуу диагностиканын сапатын жакшыртууга жана дарылоо тактикасын туура тандоого өбөлгө түзөт

Бул эмгекте авторлор өт ташынын оорусу жана гинекологиялык оорулар менен ооругандардын си-
мультациялык операциясында оору синдромунун интенсивдүүлүгүнө жана бейтаптардын активдешүү убакты-
сына баа беришкен. Изилдөөнүн максаты оору синдромунун интенсивдүүлүгүнүн натыйжаларын жана
бейтаптардын активдешүү убактысын изилдөө.
Материалдар жана изилдөө ыкмалары. 2020-2022-жылга чейинки мезгилге үчүнчү даражадагы ооруканада өт
ташынын оорусу жана гинекологиялык оорулар менен айкалышкан симултикалык операцияларды дарылоонун
натыйжалары боюнча изилдөө жүргүзүлдү 131 бейтапка. Оорулуулар оорунун күчүн изилдөө үчүн үч топко
бөлүнүштү. Биринчи топто 42(32,1%) оорулууларга симультацияланган операциялар жасалган: Лапароскопиялык
холецистэктомия (лхэ) + Лапароскопиялык гинекологиялык операция (ЛГО), экинчи топто – лхэ+ачык гинеко-
логиялык операция (АГО) -52(39,6%) жана үчүнчү топто -37 (28,3%) холецистэктомия. Операция жасалган оору-
лууларда оору синдромунун интенсивдүүлүгүн объективдештирүү үчүн, оорунун визуалдык аналогдук шкала
(ВАШ) жана хирургиялык мезгилден кийин анальгетиктердин санын колдонушкан. Оорунун күчтүүлүгү боюнча
операциядан 6 саат өткөндөн кийин жана 24 сааттан кийин ( анальгетиктер дайындалганга чейин ) биринчи топто
42 бейтапка жана экинчи топто 52 бейтап, учунчу топто 37 бейтапта бааланган.
Изилдөөнүн натыйжалары жана корутундулары. Ошентип, травматизациянын аз болушунан улам, бринчи то-
бундагы бейтаптардагы оору синдромунун интенсивдүүлүгү төмөн болгон (лапароскопиялык холецистэктомия
жана лапароскопиялык гинекологиялык хирургия боюнча операция жасалган). Операция мезгилинен 3-4 күн
өткөндөн кийин, көпчүлүк бейтаптар операцияга байланыштуу ыңгайсыздыкты сезишкен жок. Изилдөөнүн жы-
йынтыгы көрсөткөндөй, чоң көлөмдөгү кийлигишүү менен, хирургиялык биринчи топто операциядан кийинки
оорулууларды калыбына келтирүү тезирээк өткөн жана экинчи менен учунчутопто болжол менен бирдей.

Киришүү. Макалада микробдук инфекция, өзгөчө Staphylococcus aureus менен байланышкан өнөкөт
полипоздук риносинуситтин этиологиясы жана гипериммундук реакцияны, андан кийинки мурун кобулдарынын
ичинде мурундун полиптеринин тез өсүшүн шарттаган “суперантиген” теориясында маанилүү роль ойногон эн-
теротоксинди бөлүп чыгаруу өзгөчөлүгү боюнча заманбап көз караш берилген.
Изилдөөнүн максаты - Кыргыз Республикасында жашаган бейтаптарда өнөкөт полипоздук риносинуситтердеги
микробиологиянын өзгөчөлүктөрүн изилдөө.
Материалдар жана ыкмалар. Колонияларды идентификациялоо жана эсептөө менен бактериологиялык
изилдөөгө үстүңкү жаак кобулунун өнөкөт ириңдүү-полипоздук сезгениши менен ооруган 20 жаштан 65 жашка
чейинки 30 бейтаптан алынган материалдар колдонулган.
Натыйжалар жана талкуулар. Көпчүлүк бейтаптарда Staphylococcus aureus аныкталган, бул 73% түзөт.
Жыйынтыгы.Чет элдик авторлордун микробиологиялык изилдөөлөрүнүн маалыматтары жана биздин изил
дөөлөрдүн маалыматтары менен дал келүү байкалат.Staphylococcus aureus өнөкөт полипоздук риносинуситтердин
өрчүшүнүн патогенезинде башкы ролду ойнойт.

Киришүү. Микроорганизмдердин түрдүк курамын жана алардын кулак, мурун көңдөйү жана пара-
назалдык синус, көмөкөй бездеринин өнөкөт ириң-сезгенүү ооруларын дарылоо үчүн тамчылардын жана ара-
лашмалардын курамы кирген колдонулган дары-дармектерге сезгичтигин бактериологиялык верификациялоо.
Изилдөөнүн максаты — микрофлораны жана анын ортоңку кулактын, параназалдык синус жана мурун
көңдөйүнүн, көмөкөй бездеринин өнөкөт сезгениши менен ооруган адамдарды дарылоо үчүн сунуш кылынган
дары-дармектерге сезгичтигин изилдөө.
Материалдар жана ыкмалар. Бактериологиялык верификациялоого үстүңкү жаак кобулунун өнөкөт сезгениши
менен ооруган 77 бейтаптан, өнөкөт полипоздук риносинусит менен ооруган 30 бейтаптан, ортоңку кулактын
өнөкөт сезгениши менен ооруган 126 бейтаптан жана өнөкөт тонзиллит менен ооруган 65 бейтаптан алынган ма-
териалдар дуушар болгон.
Натыйжалар жана талкуулар. Жүргүзүлгөн изилдөөлөр 316 штаммды бөлүп көрсөтүүгө жана аныктоого
мүмкүндүк берди. Алардын 48и мите козу карындык мүнөзгө ээ, калгандары бактериялык мүнөзгө ээ. Текше-
рилген бейтаптардын ар бир тобундагы бактериялык микрофлорада микроорганизмдердин кандайдыр бир
деңгээлде айырмаланган өкүлчүлүгү болгон.
Жыйынтыгы. Синтомицин линиментиндеги сунуш кылынган аралашма, сайып тешүүдөн жана жуугандан кийин,
көмөкөй бездеринин криптине жана кобулуна сайганда, анын өтө натыйжалуу жана альтернативдүү дарылоо
үчүн сунуш кылынган терапиялык таасирин алууга мүмкүндүк берет.

Мээнин көлөмдүү жабыркоолорундагы перифокалдык шишиктер көпчүлүк учурда оорунун клини-
калык белгилеринин оорлошуна таасир этишет, айрыкча мээнин глиалдык шишиктериндеги клеткалардын өнүгүү
жана өсүү өзгөчөлүктөрү, мээнин курчап турган ткандарына уулуу таасирин тийгизет. Бул илимий иште мээнин
глиалдык шишиктеринде перифокалдык шишик зонасындагы морфологиялык жана суу-электролиттик
өзгөчөлүктөрүн жана аны операцияга чейинки, операция учурундагы жана андан кийинки мезгилде коррекциялоо
мүмкүнчүлүктөрүн аныктадык. Изилдөөдө мээнин глиалдык шишиктери (глиобластома, астроцитома, олигоденд-
роглиома жана эпендимома) боюнча операция жасалган 534 бейтап камтылган. Операцияга чейин нейровизуа-
лизациялык ыкмаларды колдонуу менен жана операция маалында перифокалдык шишиктеги ткандардын
түзүлүштөрүн жана мээ кыртышындагы тамырлардын соо жана жабыркаган аймактарындагы микроциркуляция-
сын изилдөө жүргүзүлдү. Шишиктердин жайгашуусу боюнча глиалдык шишиктер көпчүлүк учурда мээнин
чыкый бөлүмүндө (100 бейтапка 27,9±1,9), төбө бөлүмүндө (22,5±1,8), p<0,05, маңдай бөлумундө (21,9±1,7),
p>0,05 жана желке бөлүмүндө (18,3±1,6), p>0,05 кездешишти, ал эми терең жайгашкан шишиктер 100 бейтапка
9,4±1,2 учурду түздү, p<0,001. Изилдөөдө перифокалдык шишик зоналарына морфологиялык баа берилип жана
алардын глиалдык шишиктердеги таркалуу даражасына жараша бөлүнүп, баллдар менен көрсөтүлдү. Изилдөө
мээ клеткаларынын жана клетка аралык мейкиндикте, кан тамырлардын, нерв жипчелеринин суу-электролиттик
курамында айкын морфологиялык өзгөрүүлөрун, айрыкча Grade III-IV типтеги залалдуу глиалдык шишиктерде
көп кездеше тургандыгын көрсөттү. Бул изилдөө татаалдашуулардын алдын алууга, операцияга чейинки жана
операциядан кийинки мезгилде адекваттуу дегидратация даарылоосун жүргүзүүгө, ошондой эле операциянын
жүрүшүн туура пландаштырууга мүмкүндүк берди.

Киришүү. Лихен склератрофикасы-экстрагендик жана жыныстык локализациянын этиологиясы бел-
гисиз өнөкөт сезгенүү булалуу тери оорусу. Заара чыгаруучу каналдын стриктурасы бар эркектерде жыныс скле-
ратрофикалык лихенде зааранын өнөкөт жана курч кармалышы байкалат. Сүннөткө отургузулбаган эркектер
көбүнчө склератрофиялык лихен менен жабыркап, тырык фимоздорун көрсөтүшөт.
Изилдөөнүн максаты. Склератрофикалык лихен менен шартталган уретралдык стриктуралар жана тырык фи-
моздор менен ооругандарга шашылыш жардам көрсөтүү жөнүндө маалыматты баяндаңыз.
Материалдар жана ыкмалар. Республикалык урология илимий борборунда склератрофикалык лихен менен оору-
ган 120 бейтапка 17 жаштан 85 жашка чейин тез жардам көрсөтүлдү. Склератрофиялык лихен менен шартталган
заара чыгаруучу каналдын стриктурасы менен шартталган заара чыгаруунун курч жана өнөкөт кармалышы менен
70 бейтапка троакардык цистостомия жасалды. Склератрофиялык лихенден улам тырык фимоз менен ооруган
калган 50 бейтап циркумцизио менен өндүрүлөт.
Натыйжалар. Склератрофиялык лихен менен шартталган тырык фимоз менен ооруган адамдарга циркумци-
зияны жүргүзүү жана андан ары консервативдик дарылоо Эркектердин ушул категориясындагы көйгөйдү чечүүгө
мүмкүнчүлүк берет. Склератрофиялык лихен менен шартталган заара чыгаруучу каналдын стриктурасы менен
ооруган адамдарда зааранын курч жана өнөкөт кармалышында троакаралык цистостомия заара чыгаруучу ка-
налдын стриктурасын пландуу жана кылдат диагноздоого жана уретраны хирургиялык оңдоонун оптималдуу
тактикасын тандоого мүмкүндүк берет.
Жыйынтыгы. Заара чыгаруучу каналдын стриктурасы жана склератрофиялык лихен менен шартталган тырык
фимоз менен ооруган бейтаптарга троакардык цистостомия жана циркумцисио түрүндө шашылыш жардам
көрсөтүү.

Курч ичеги карын тоскоолдуктарын дарылоо маселеси актуалдуу бойдон калууда. Шашылыш хи-
рургиядагы жана изилдөөнүн жаңы диагностикалык ыкмаларын киргизүүдөгү олуттуу жетишкендиктерге ка-
рабастан, курч ичеги карын патологиясы оор түрү бойдон калууда.
Изилдөөнүн максаты - курч ичеги-карын тоскоолдуктары менен ооруган адамдардын жалпы жана регионалдык
микроциркуляция абалы..
Материалдар жана изилдөө ыкмалары. Ичке ичегинин микроциркулятордук нугунун бир катар өзгөчөлүктөрү
бар: ичке ичегинин кабыгы булчуң кабыгын дагы кан тамырлардан кыйла айырмаланат. Эки катмардын тең та-
мырлары кан алып, субмукозалдык хороиддик плексус агып чыгат. Булчуң кабыгында 2 капилляр тармагы бар:
булчуң кабыгынын узунунан жана тегерек катмарынын жылмакай булчуң боолоруна параллель жайгашкан ка-
пиллярлардын сырткы жана ички катмары. Былжырлуу кабыкта крипт негиздери микроваскулалар менен камсыз
болуп, крипттин айланасында капилляр тармагы пайда болот, андан крипт бойлорунда ичегинин люменине чейин
кичинекей посткапиллярлар көтөрүлүп, киребериштин айланасында капилляр шакеги пайда болот. Крипттин
түбүнүн айланасында жайгашкан кээбир капиллярлар канды венулаларга алып барышат, алар дароо субмукозалуу
веналык плексуска өтүшөт. Калган перикрипталдык капиллярлардан кан микроваскулярдык виллаларга агат. Ве-
нулланын микро-идиштерин кан менен камсыз кылган артериола борбордук локалдашкан. Венулланын жогору
жагында, ал көбүнчө бурмаланган конфигурацияга ээ болгон субэпителий алмашуу микроваскуляцияларынан
турган капиллярдык плексуска өтөт. Чоңдору жүндүн кыр катоосунан өтүшөт . Бул капиллярлардын бардыгы
венуланын түбүнө карай жылып өтөт. Ошентип, бөлүштүрүүнүн фонтан түрү пайда болот. Ичеги венуласынын
ортосунда капиллярдык плексус акырындык менен ичке ичегинин проксималдык бөлүгүнүн ар бири 2 венулага
жана дисталдык бөлүгүндө 3 венулага өтөт . Венулалар симметриялуу жана борбордук артерияга параллель жай-
гашкан.
Натыйжалар. Ичке ичегинин венулаларындагы кан айланууну уюштуруу венуланын жогору жагындагы кыч-
кылтектин жарым-жартылай басымынын салыштырмалуу төмөн болушун камсыз кылат. Бирок, ар кандай жу-
муштарда берилген курч ичеги тоскоолдуктарындагы ичеги люмениндеги басым капиллярдын люмениндеги
басымдан ашпайт (30-35 см аралыкта) жана артериолалардын басымынан кыйла төмөн. Ошол эле учурда, ичеги-
карын тоскоолдуктарындагы ичеги-карын дубалындагы микроциркуляциянын бузулушу талашсыз. Артериола-
лардын жанака пиллярлардын диаметри болжол менен биржарым эссе төмөндөйт, венулалар эки эсе кеңейет.
Жыйынтыгы. Артериолаларда жана капиллярларда басымдын төмөндөшү, веналык стаз, капилляр дубалдарынын
өткөрүмдүүлүгүнүн жогорулашы жана кан түзүүчү элементтердин экстравазациясы далилденген. Субмукозист
менен тышкы плексустун кан айланууинтенсивдүүлүгүнүн катышы өзгөрөт, эгерде алар кадимкидей 2:1 болсо,
анда ичеги-карын тоскоолдуктарында 1:4 деп аныкталат, башкача айтканда, былжырлуу кабыкчоң кан жетиш-
сиздигин сезет.

Киришүү. Инсульт биринчи кезекте анын таралышы жана ал алып келген кесепеттери менен меди-
циналык жана социалдык көйгөй болуп саналат. Инсульт дүйнө жүзү боюнча майыптуулуктун биринчи себеби
болуп саналат. Ишемиялык инсульт 80% түзөт, ал эми вертебробазилярдык бассейнде инсульт -20% түзөт, анын
клиникасы адистештирилген бөлүмдөрдө да таанылбай калышы мүмкүн.
Изилдөөнүн максаты вертебробазилярдык бассейнде ишемиялык инсульттун этиопатогенезинин жана клиника-
лык көрүнүшүнүн өзгөчөлүктөрүн изилдөө болгон..
Материалдар жана методдор. 2018-жылдан 2022-жылга чейинки мезгилде ССМ КРнын Улуттук госпиталында
стационардык дарыланышкан вертебробазилярдык бассейнде ишемиялык инсульт менен ооруган 106 бейтапты
текшердик. Оорулуу түшкөндө, оорунун башталган убактысы, бар экендиги инсульттун тобокелдик факторло-
рунун, кома шкаласы боюнча аң-сезимдин деңгээли эске алынган Глазго, NIHSS шкаласы боюнча неврологиялык
статус (Улуттук ден соолук инсульт шкаласы), TOAST боюнча ишемиялык инсульттун патогенетикалык субтипи,
клиникалык өзгөчөлүктөрү сүрөт, брахиоцефалиялык тамырлардын УЗИ маалыматтары, нейровизуализа
ция.Чыгып жатканда NIHSS, Ранкин шкаласы боюнча баа берилди..
Натыйжалар.
1. Оорунун башталышын, тобокелдик факторлорунун болушун, инсульттун клиникалык сүрөтүн, брахиоцефа-
лиялык тамырлардын УЗИ маалыматтарын, мээнин нейровизуализациясынын маалыматтарын, ТОАСТ боюнча
вертебробазилярдык бассейнде ишемиялык инсульттун патогенетикалык субтиптерин эске алуу менен аныкта-
лган.
2. Глазго кома шкаласы, NIHSS жана Ранкинди колдонуу менен бааланганда, ооруканадан чыкканда жагымдуу
функционалдык натыйжа менен жеңил жана орточо инсульт басымдуулук кылган.
3. Вертебробазилярдык бассейниндеги ишемиялык инсульттун клиникалык көрүнүшү нейровизуализация учу-
рунда инфарктын фокусу менен дайыма эле дал келген эмес, бул инсульттун диагностикасында акыркысынын
маанилүүлүгүн тастыктайт.
Жыйынтыгы.
1. Ошентип, вертеробазилярдык бассейниндеги ишемиялык инсульт Рэнкин шкаласы боюнча этиопатогенети-
калык субтиптери, клиникалык жүрүшү жана натыйжалары боюнча гетерогендүү.
2. Вертебробазилярдык бассейниндеги инсульттун клиникалык сүрөтү мээ инфарктынын локализациясы менен
дал келбеши мүмкүн, ошондуктан нейровизуализация инсульттун диагностикасынын стандарты бойдон калууда.

Жүрөк-өпкө реанимациясын жүргүзүү курсак органдарынын жаракаттарын өнүктүрүү
мүмкүнчүлүгүн камтыйт. Курсак ичиндеги жаракаттар сейрек кездешет жана патологиялык жана анатомиялык
изилдөөлөр боюнча 2,5% га жетет. Зарыл болгон учурда интенсивдүү терапиянын дарыгерлери, алардын эрте
диагностикасы жана оптималдуу дарылоо тактикасын тандоо үчүн тийиштүү чараларды көрүшү керек.
Изилдөөнүн максаты. Жүрөк-өпкө реанимациясынан кийин курсак органдарынын жарааттарын аныктоо жана
дарылоо ыкмаларын, өнүгүү механизмдерин аныктоо боюнча адабияттык маалыматтарды карап чыгуу. Матери-
алдар жана методдор: Илимий басылмаларды издөө үчүн биз PubMed маалымат базасын, Google Scholar издөө
системасын, ошондой эле 1960-жылдан 2021-жылга чейинки мезгилдеги шилтемелердин маалымдама тизмелерин
төмөнкү терминдерде колдондук: “боордун жарылышы”, “көк боордун жарылышы” , "ашказан жарылышы",
"жүрөк-өпкө реанимациясы". Алынган жыйынтыктар жана талкуулар. Жүрөк-өпкө реанимациясын жүргүзүү
ар кандай татаалдыктар менен коштолушу мүмкүн. Реанимациядан кийин тез-тез травматикалык жаракат алганы
тууралуу көптөгөн маалыматтар бар. Ошол эле учурда, бул жаракаттарды аныктоо сейрек кездешүүчү жыштыктан
улам жүрөк-өпкө реанимациясынын натыйжасында ич көңдөйүнүн органдарынын жаракаттары жөнүндө адаби-
яттарда аз маалыматтар бар, алар кеч диагноз коюлганда өлүмгө алып баруучу кесепеттерге алып келиши мүмкүн.
Жыйынтыгы.Реанимациядан кийин ичтин органдарына зыян келтирүү мүмкүндүгүн билүү керек. Бул кыйын-
чылыктарды эрте аныктоо жана өз убагында дарылоо жашоонун өсүшүнө өбөлгө түзөт.

Киришүү. ДСУнун маалыматы боюнча, балдардын миопиясы 19 миллион адамды түзөт, Орусияда
сокурдук жана миопиянын татаалданышынан улам начар көрүү 12-18% учурларда, дүйнө жүзү боюнча 2,2 мил-
лиард бейтапта белгиленет. Миопиянын өсүшү 2050-жылга чейин бүткүл дүйнѳдѳгү 4,8 миллиард адамда бол-
жолдонууда, эксперттердин айтымында, 1 миллиардга жакын бейтап миопиянын жогорку даражасына ээ болот.
Изилдөөнүн максаты - прогрессивдүү жогорку даражадагы миопиянын клиникалык жана структуралык
өзгөрүүлөрү изилдөө.
Материалдар жана ыкмалар. 145 адам (290 көз) текшерилди: жеңил миопия менен – 45 бейтап (90 көз); орточо
даражада – 49 бейтап (98 көз) жана жогорку миопия менен 51 бейтап (102 көз). Вегетативдик нерв системасынын
(ВНС) түрүн аныктоо үчүн 0,1% адреналин жана 0,05% пилокарпин эритмесинен нейрофармакологиялык тесттер
жүргүзүлгөн. Ар кандай даражадагы миопия менен болгон 92 бейтапка (184 көз) допплер УДИ “DOPSCAN” си-
стемасы жардамы менен моюн омурткасынын патологиясынын (МОП): ички каротид артериясынын (ИКА),
омуртка артериясынын (ОА), кѳздүн артериясынын (КА) гемодинамикалык параметрлери текшерилди. Көз жа-
шында липиддердин кычкылдануу продуктуларын (ЛКП) аныктоо үчүн (Гаврилов В.Б. ыкмасы боюнча) 33 адам
(66 көз) текшерилген.
Натыйжалар. 14 жаштан жогору миопиянын жогорку даражасы менен 66% симпатикотония басымдуулук кылган
(26 көз, 13 бейтап); 6-10 жаштагы жеңил миопияда холинергиялык система үстөмдүк кылган – 62%да (19 көз, 10
бейтап); миопиянын өнүгүшү менен – 41%да (37 көз, 19 бейтап). МОПнын III-IV стадиясы менен 33,3%да мио-
пиянын жогорку даражасынын өнүгүшү аныкталган, ОА жана КА гемоциркуляциянын бузулушу менен 22,6
см/сек ± 2,18 жана 25,0 см/сек ± 2,1; КА 0,91 ± 0,16 га чейин ангиоспазмдар менен (р<0,05). Жогорку миопия
менен, көз жашында ЛКПнын көрсөткүчтөрүнүн олуттуу өсүшү аныкталган, бул көздөгү зат алмашуунун бузу-
лушунун оордугун көрсөтүп турат.
Жыйынтыгы. Өз убагында диагностикалоо жана негизги тобокелдик факторлорун дарылоо миопияда көздүн
прогрессиясын жана майыптыгын алдын алууга жардам берет.

Киришүү. Синхрондуу метастаздык колоректалдык рагы (СМКРР) менен ооруган бейтаптарды баш-
каруу дисциплиналар аралык команда үчүн кыйынчылык бойдон калууда. Бир убактагы хирургиялык стратегия-
нын натыйжалары, негизги залалдуу жаңы шишиктерди жана боордун метастаздарын резекциялоо менен
айкалышта, теориялык жактан оорунун жайылуу коркунучун азайтат жана адъюванттык терапияны өз убагында
бүтүрүүгө мүмкүндүк берет. Ошондуктан, бул хирургиялык стратегиянын жалпы калкка канчалык деңгээлде
колдонулуп жатканы жана салыштырмалуу натыйжаларга жетишилгендиги белгисиз. Негизги колоректалдык
рагы (КРР) жана синхрондуу боор метастаздарын (ЖИК) бир эле учурда алып салуу кызыгууну арттырууда.
Изилдөөнүн максаты - СМКРР менен ооруган бейтаптарды синхрондук жана этаптуу хирургиялык дарылоонун
тез натыйжаларына салыштырма анализ жүргүзүү. Материал жана методдор. Улуттук онкология жана гемато-
логия борборунда ичегинин шишик оорулар болумундо 2010-жылдан 2020-жылга чейинки мезгилде 41 бейтап
СМКРР (А тобу, n=21) синхрондуу жана этаптуу резекциясын (Б тобу, n=20) даарыланган. Натыйжалар. Хи-
рургиялык этаптар аяктагандан кийин А жана В топторунда операциядан кийинки татаалдашуулардын жалпы
деңгээли статистикалык жактан айырмаланган эмес. Операциянын узактыгы А тобунда — 316,3±10,3 мүнөт, ал
эми В тобунда 484,1±18,3 мүнөт (р<0,001) катталган. Стационардык резекциялардан кийин бейтаптар стационарда
узакка жатышты - 21,1±0,7 керебет-күн, ал эми синхрондук резекциялардан кийин - 10,32±0,6 керебет-күн
(р<0,001). Жыйынтыгы.Биздин изилдөөлөрүбүздүн анализи СМКРР хирургиялык дарылоодо дифференцияланган мамилени иштеп чыгуу зарылдыгын көрсөтүп турат.

Киришүү.Моюндун хемодэктомасы параганглиянын рецептордук клеткаларынан пайда болгон жум-
шак ткандардын шишиктери, алар моюндун органикалык эмес шишиктеринин 18% жана бардык органикалык
эмес шишиктердин 40% түзөт. Хемодэктомдун булагы – каротид денеси (гломус).
Максаты: сол жалпы каротид артериясынын бифуркация аймагындагы чоң хемодэктоманы эки этаптуу (эндо-
васкулярдык жана хирургиялык) дарылоонун натыйжаларын клиникалык демонстрациялоо.
Натыйжалар. Шишик менен камсыз кылуучу тамырлардын жарым-жартылай эмболизациясы жасалган. Эмбо-
лизациянын операциядан кийинки мезгили кыйынчылыксыз өттү. Эртеси күнү экинчи этап сол жагында узар-
тылган жатын моюнчасынын ыкмасы менен шишик алып салуу болду. Операция учурунда шишиктен бир аз кан
кеткен, бул чоң артерияларды убактылуу кысуу талап кылбаган жана шишикти толугу менен алып салууга
мүмкүндүк берген. 2-операциялык этаптын операциядан кийинки мезгили да кыйынчылыксыз өттү.
Жыйынтыктар. Хемодэктоманын көлөмү чоң болгондуктан, пациентке эффективдүү жана коопсуз эки этаптуу операция жасалган: шишиктин азыктандыруучу тамырларын эмболизациялоо, андан кийин аны экинчи этапта толук алып салуу.

Киришүү. Күнүмдүк тамактануу рационундагы макро- жана микроэлементтердин сапаттык жана
сандык курамын адамдын жаш курагына жана физиологиялык керектөөлөрүнө ылайык изилдөө - анын дени сак
тамактануусунун негизги принциби болуп саналат.
Изилдөөнүн максаты - Кыргыз Республикасынын ар кайсы региондорунун негизги тамак-аш продуктыларында
айрым минералдык заттардын камтылышын аныктоо.
Материалдар жана ыкмалар. Биз төмөнкү тамак-аш азыктарынын – эт жана сүт азыктарынын, дан эгиндеринин,
Кыргыз Республикасынын жашылчаларында минералдык заттардын (кальций жана темир) камтылышын изил-
дедик. Жалпысынан 1470 изилдөө жүргүзүлдү. Тамак-аш азыктарынын курамындагы минералдык заттарды анык-
тоодо ГОСТ 30538-9 боюнча ICAP 6000/7000/PRO N 51/21 спектрометрде AES-ICP ыкмасы колдонулган.
Натыйжалар. Кыргыз Республикасынын калкынын тамак-аш азыктарынын негизги түрлөрүндө (эт жана сүт
азыктары, дан эгиндери, жашылчалар) кальцийдин жана темирдин камтылышынын жыйынтыктары келтирилген.
Жыйынтыгы. Биологиялык жактан баалуу тамак-аш азыктары болуп кальцийдин курамы боюнча Кыргыз Рес-
публикада бардык региондорунун сүт азыктары саналат; дан азыктарынын ичинен кальцийдин курамы боюнча
Баткен күрүчү, ал эми темирдин курамы боюнча Өзгөн күрүчү эсептелет.

Алыскы ѳнѳр жай объектилеринде (АѲО) медициналык кызматты уюштуруу комплекстүү маселе
болуп саналат. Медицина адистерин даярдап чыгуу госпиталга чейинки шашылыш жардам кѳрсѳтүүгѳ окутуп-
үйрѳтүүгѳ багытталышы керек. Окуу программасына Америка Жүрѳк Ассоциациясынын жана Американын Хи-
рургия Колледжинин клиникалык колдонмолорун киргизүү абзел. Алыскы ѳнѳр жай объектилеринде эмгектенген
медицина кызматкерлери кризистик медицина жаатында тажрыйбага ээ болуу менен катар эле, ѳмүрдү сактап
калуунун негизги ыкмаларын, жүрѳк-ѳпкѳ реанимациясын, кардиологиялык бузулууларда жашоону сактап ка-
луунун тереӊдетилген ыкмаларын билүүгѳ тийиш. Азыркы учурда медициналык персоналды АѲОлордо иштѳѳгѳ
даярдап чыгуу аракети медицина кызматкерлери үчүн мамлекеттик тренинг борборлорунда ишке ашырылууда.
АѲОлордогу медициналык эмес кызматкерлер КР Эмгек кодексине ылайык алгачкы медициналык жардам
боюнча окутулуусу зарыл. Медициналык эмес персоналды АѲОлордо иштѳѳ үчүн даярдоо Улуттук Кызыл Ай
Коому бейѳкмѳт уюмунда жүргүзүлѳт.

Киришүү. Кыска мөөнөттө болуу бөлүмү (мындан ары - ОКП) узак мөөнөттө болууну талап кылбаган
саламаттык сактоо уюмдарында балдарга бир суткага чейин (24 сааттын ичинде) стационардык медициналык
жардам көрсөтүүгө арналган түзүмдүк бөлүм болуп саналат.
Изилдөөнүн максаты: Баткен, Жалал-Абад, Ош облустарынын жана Ош шаарынын саламаттык сактоо уюмда-
рынын деңгээлинде кыска мөөнөттүү стационардык бөлүмдөрдөгү балдарга медициналык кызмат көрсөтүүнүн
сапаттык көрсөткүчтөрүнө талдоо жүргүзүү.
Материалдар жана ыкмалар. Талдоо Баткен, Жалал-Абад, Ош облустарындагы жана 23 саламаттыкты сактоо
уюмдарынын деңгээлинде ЖБКнын ишмердүүлүгү жөнүндө КР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу
КР ЖК жана ММК фондунан алынган расмий статистикалык маалыматтардын негизинде жүргүзүлдү. 2018-2020-
жылдар аралыгында Ош шаары.
Натыйжалар. ОКПда ооруканага жаткырылган балдардын жаш курактык курамын талдоо 5 жашка чейинки бал-
дардын басымдуу экендигин көрсөттү, алар 70%дан ашыгын түздү, анын 50%дан ашыгы 1 жашка чейинки балдар.
Ата-энелер ОКПга негизинен өз алдынча жолдомо (70%дан ашыгы), салыштырылган жылдары МСАКты айланып
өтүү менен кайрылышкан. РКУда дарылангандар боюнча балдардын дем алуу органдарынын оорулары биринчи
орунда(34-40%), экинчи орунда тамак сиңирүү органдарынын оорулары (16-24%), жаракаттар жана уулануулар
үчүнчү орунда экени аныкталган (12 - 24%) . Ооруканаларда балдардын өлүмүн жана өлүмүнүн көрсөткүчтөрүнүн
динамикада салыштырганда, алардын төмөндөшү көрсөтүлгөн : 2018-жылдагы балдардын өлүмү 2020-жылы
1,51%дан 0,54%га чейин азайган.
Жыйынтыктар.Балдардын ден соолугун сактоо кызматын оптималдаштыруу катары ооруканаларда ОКП
түзүлүшү, албетте, балдарды ооруканаларда негизсиз узак мөөнөткө жаткыруу учурларынын азайышына, курч
респиратордук инфекциялар, тамак сиңирүү органдарынын курч оорулары боюнча өз убагында медициналык
кызматтарды көрсөтүүгө алып келди. Тамак сиңирүү системасы, травматизм жана уулануу, ошону менен стацио-
нардык деңгээлде балдарга көрсөтүлүүчү медициналык жардамдын сапатын жогорулатууну камсыз кылуу.

С. Б. Данияров атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык кайра даяр-доо жана квалификациясын
жогорулатуу институту үч багытты көздөгөн окутуу-илимий-клиникалык комплекс болуп саналышы керек: а)
бүтүрүүчүлөргө фундаменталдык жана практикалык билимдин, өнөрдүн тутумдарын сунуш кылуу, ЖОЖдун
бүтүрүүчүлөрүндө илимий изилдөөнү жүргүзүү ыгын калыптандыруу, жогорку сапаттагы жаңы тео-риялык
билим алуу; б) бүтүрүүчүлөрдө инновациялык технологияларды иштеп чыгууну үйрөтүүнү жана ишке ашырууну
калыптандыруу; в) ке-сиптик компетенттиктин, өзүн башкаруунун жана өзүн өнүктүрүүнүн жо-горку деңгээлин
камсыз кылуу.

Киришүү. Саламаттык сактоонун кызматкерлеринин үзгүлтүксүз медициналык билим берүү систе-
масынын натыйжалуулугу көп көрсөткүчтөрдөн көз каранды. Алардын бири тынымсыз медициналык билим
берүү системасына угуучулардын өздөрүнүн мамилеси. Бул изилдөөнүн максаты саламаттык сактоо уюмдарынын
медайымдарынын үзгүлтүксүз кесиптик билим берүүнүн азыркы абалы жана келечеги жөнүндө ой-пикирлерин
талдоо болуп саналат.
Изилдөөнүн материалдары жана ыкмалары. Изилдөө саламаттык сактоо уюмдарынын медайымдарына суроо
берүү ыкмасы менен жүргүзүлгөн (N=507). Медайымдардын жаш курагы 20 жаштан 70 жашка чейин жана андан
жогору.
Натыйжалар. Жеке маалыматтарга ылайык, медайымдардын көпчүлүгү (72,9%) үзгүлтүксүз түрдө квалифика-
циясын жогорулатуудан өтүшөт, өз убагында өтпөй калуунун себептери болуп: үй-бүлөлүк жагдайлар, окууга
жолдомонун жоктугу, администрациянын баш тартуусу. Ал эми алардын окуудан өтүшүнө түрткү болгон негизги
демилге – теориялык жана практикалык көндүмдөрдү жогорулатуу (52,7%), изилдөөгө катышуучулардын 91,7%ы
окууга канааттанышат, катышуучулардын 1/3төн көбү практикалык көндүмдөрдү алууга багытталган кыска
мөөнөттүү курстарды жана тренингдерди өткөрүүнү сунуш кылышат.
Жыйынтыктар. Сурамжылоонун жыйынтыгы көрсөткөндөй, азыркы учурдагы үзгүлтүксүз билим берүү ади-
стерди сапаттуу даярдоону толугу менен камтыбайт, ал эл аралык көрсөтмөлөрдү, стандарттарды жана заманбап
ыкмаларды ишке киргизип, аларды андан ары өркүндөтүү менен бирге модернизациялоого муктаж.

Макалада Кыргыз Республикасындагы дерматовенерологиялык кызматтын өнүгүүсү боюнча маалы-
маттык материал берилген. Дерматовенерологиялык кызмат - теринин жугуштуу ооруларын жана жыныстык жол
менен жугуучу инфекцияларды өз убагында аныктоо, дарылоо, реабилитациялоо жана алдын алуу боюнча дер-
матовенерологиялык жардам көрсөтүүчү саламаттык сактоо уюму. Дерматовенерологиялык кызматты
өнүктүрүүдө инфекциялардын очогу роль ойноду, аны чечүү үчүн саламаттыкты сактоонун башкаруу органдары
саламаттыкты сактоо системасын реконструкциялоону талап кылышты, анын натыйжасында жыныстык жол
менен жугуучу инфекцияларды дарылоо жана алдын алуу чаралары вертикалдык тармакка интеграцияланды
жана сифилисти экстенциллин менен дарылоо протоколу иштелип чыгып, клиникалык практикага киргизилген.
Акыркы беш жылда жыныстык жол менен жугуучу инфекциялар көп катталган жок.

Макалада чыр-чатактардын классификациясы, саламаттыкты сактоону башкаруудагы чыр-чатак кыр-
даалдарды чечүүнүн жолдору жана ыкмалары каралган. Чыр-чатактар ар бир уюмда болот, ар кандай команданын
ажырагыс бөлүгү болуп саналат. Демек, чыр-чатактар жагдайлар уюмдун ичиндеги жашоого өзгөчө таасирин
тийгизет.